KAKO JE KRALJ ALEKSANDAR "OKUPIRAO UJČEVINU": Evo šta je sve uradio da bi "osvjio" Cetinje

10:26

Crna Gora 0

Već dugo vremena traje kruto, ničim utemeljeno, uverenje da je doba Kraljevine Jugoslavije bilo nezamislivo mračno, jezivo i neprihvatljivo, da je Crna Gora bila u sasvim podređenom položaju opšteg kulturnog, istorijskog i civilizacijskog nazadovanja, da su svi elementi njenog materijalnog razvoja bili potisnuti, a njena istorijska prestonica, Cetinje, najugroženije mesto u velikoj Aleksandrovoj tvorevini.

KAKO JE KRALJ ALEKSANDAR "OKUPIRAO UJČEVINU": Evo šta je sve uradio da bi "osvjio" Cetinje
Printscreen/Youtube/Falcon

Shodno tome, valjalo bi pogledati šta je taj toliko kobni jugoslovenski vladar, inače rođeni Cetinjanin, učinio svom rodnom mestu da bi ga danas pamtili samo u najmračnijim tonovima duboke ozlojeđenosti.

Ovim tekstom upućujemo Cetinjane da prošetaju svojom prestonicom i pogledaju oko sebe: iz svakog ćoška malene cetinjske varoši mogu videti tragove Aleksandrove vladavine. Pođimo od proste zapitanosti nad statističkom činjenicom: kako je moguće da se tokom Kraljevine Jugoslavije cetinjski grad uvećao za 39% u odnosu na period Kraljevine Crne Gore, tako da je 1939. zauzimao 55,3 hektara izgrađene gradske površine?

Odgovori u istorijskim činjenicama

Organizacijom vlasti u Kraljevini SHS/Jugoslaviji, Cetinje je najpre bilo sedište oblasti, a potom, od 1929. godine, sedište Zetske banovine. Kralj Aleksandar i kraljevska vlada, toliko su radili na „iskopanju Cetinja“, da su već sredinom 1920, u bivšu crnogorsku prestonicu upućeni vrsni ruski emigranti, profesori, inženjeri i arhitekte. Na Cetinju je 1922. osnovana Stalna bakteriološka stanica, reorganizovana u Higijenski zavod 1927, kao samostalna ustanova, u gradskom parku, na prostoru današnjeg hotela „Grand“. Već do kraja 1926. bila je završena izgradnja školske poliklinike i kupatila (koje je bilo otvoreno tokom cele godine, a jednom sedmično dostupno i cetinjskom građanstvu), kao i objekata za đačku trpezu, đački stan i vežbaonice. Objekti Higijenskog zavoda su bili podignuti duž Njegoševe ulice: kancelarija, laboratorija, stan direktora (a iza njih teniski teren, radionice, pomoćni objekti i zgrada depozita).

Pročitajte još:

SKANDAL U NAJAVI: Penzioneri iz Bara oštećeni za po nekoliko kvadrata stambenog prostora? IZVOĐAČ NEĆE DA VRATI NOVAC
Crna Gora

SKANDAL U NAJAVI: Penzioneri iz Bara oštećeni za po nekoliko kvadrata stambenog prostora? IZVOĐAČ NEĆE DA VRATI NOVAC

09:35

27 decembar, 2022

Crna Gora

Mukama penzionera koji čekaju na useljenje u zgradu u Popovićima u Baru nema kraja. Nakon što su više puta prevareni oko roka useljenja u stanove koje su platili, penzioneri su otkrili još jednu prevaru – njihovi stanovi su manji za kvadrat ili dva. Ako se utvrdi da su svi stanovi penzionera umanjeni za tu kvadraturu, to bi značilo da je u međuvremenu nestalo više od 100.000 evra, što će se utvrditi nakon što 63 vlasnika završe premere stambenih jedinica.

Pročitajte još:

SKANDAL U NAJAVI: Penzioneri iz Bara oštećeni za po nekoliko kvadrata stambenog prostora? IZVOĐAČ NEĆE DA VRATI NOVAC
Crna Gora

SKANDAL U NAJAVI: Penzioneri iz Bara oštećeni za po nekoliko kvadrata stambenog prostora? IZVOĐAČ NEĆE DA VRATI NOVAC

09:35

27 decembar, 2022

Crna Gora

Mukama penzionera koji čekaju na useljenje u zgradu u Popovićima u Baru nema kraja. Nakon što su više puta prevareni oko roka useljenja u stanove koje su platili, penzioneri su otkrili još jednu prevaru – njihovi stanovi su manji za kvadrat ili dva. Ako se utvrdi da su svi stanovi penzionera umanjeni za tu kvadraturu, to bi značilo da je u međuvremenu nestalo više od 100.000 evra, što će se utvrditi nakon što 63 vlasnika završe premere stambenih jedinica.

Pročitajte još:

SKANDAL U NAJAVI: Penzioneri iz Bara oštećeni za po nekoliko kvadrata stambenog prostora? IZVOĐAČ NEĆE DA VRATI NOVAC
Crna Gora

SKANDAL U NAJAVI: Penzioneri iz Bara oštećeni za po nekoliko kvadrata stambenog prostora? IZVOĐAČ NEĆE DA VRATI NOVAC

09:35

27 decembar, 2022

Crna Gora

Mukama penzionera koji čekaju na useljenje u zgradu u Popovićima u Baru nema kraja. Nakon što su više puta prevareni oko roka useljenja u stanove koje su platili, penzioneri su otkrili još jednu prevaru – njihovi stanovi su manji za kvadrat ili dva. Ako se utvrdi da su svi stanovi penzionera umanjeni za tu kvadraturu, to bi značilo da je u međuvremenu nestalo više od 100.000 evra, što će se utvrditi nakon što 63 vlasnika završe premere stambenih jedinica.

Pročitajte još:

SKANDAL U NAJAVI: Penzioneri iz Bara oštećeni za po nekoliko kvadrata stambenog prostora? IZVOĐAČ NEĆE DA VRATI NOVAC
Crna Gora

SKANDAL U NAJAVI: Penzioneri iz Bara oštećeni za po nekoliko kvadrata stambenog prostora? IZVOĐAČ NEĆE DA VRATI NOVAC

09:35

27 decembar, 2022

Crna Gora

Mukama penzionera koji čekaju na useljenje u zgradu u Popovićima u Baru nema kraja. Nakon što su više puta prevareni oko roka useljenja u stanove koje su platili, penzioneri su otkrili još jednu prevaru – njihovi stanovi su manji za kvadrat ili dva. Ako se utvrdi da su svi stanovi penzionera umanjeni za tu kvadraturu, to bi značilo da je u međuvremenu nestalo više od 100.000 evra, što će se utvrditi nakon što 63 vlasnika završe premere stambenih jedinica.

Pročitajte još:

SKANDAL U NAJAVI: Penzioneri iz Bara oštećeni za po nekoliko kvadrata stambenog prostora? IZVOĐAČ NEĆE DA VRATI NOVAC
Crna Gora

SKANDAL U NAJAVI: Penzioneri iz Bara oštećeni za po nekoliko kvadrata stambenog prostora? IZVOĐAČ NEĆE DA VRATI NOVAC

09:35

27 decembar, 2022

Crna Gora

Mukama penzionera koji čekaju na useljenje u zgradu u Popovićima u Baru nema kraja. Nakon što su više puta prevareni oko roka useljenja u stanove koje su platili, penzioneri su otkrili još jednu prevaru – njihovi stanovi su manji za kvadrat ili dva. Ako se utvrdi da su svi stanovi penzionera umanjeni za tu kvadraturu, to bi značilo da je u međuvremenu nestalo više od 100.000 evra, što će se utvrditi nakon što 63 vlasnika završe premere stambenih jedinica.

Pročitajte još:

SKANDAL U NAJAVI: Penzioneri iz Bara oštećeni za po nekoliko kvadrata stambenog prostora? IZVOĐAČ NEĆE DA VRATI NOVAC
Crna Gora

SKANDAL U NAJAVI: Penzioneri iz Bara oštećeni za po nekoliko kvadrata stambenog prostora? IZVOĐAČ NEĆE DA VRATI NOVAC

09:35

27 decembar, 2022

Crna Gora

Mukama penzionera koji čekaju na useljenje u zgradu u Popovićima u Baru nema kraja. Nakon što su više puta prevareni oko roka useljenja u stanove koje su platili, penzioneri su otkrili još jednu prevaru – njihovi stanovi su manji za kvadrat ili dva. Ako se utvrdi da su svi stanovi penzionera umanjeni za tu kvadraturu, to bi značilo da je u međuvremenu nestalo više od 100.000 evra, što će se utvrditi nakon što 63 vlasnika završe premere stambenih jedinica.

Kao isturena odelenja Higijenskog zavoda, osnovani su domovi narodnog zdravlja u Podgorici, Nikšiću, Pljevljima, Beranama, Budvi, Baru i Ulcinju.

Na Ivanovim Koritima je 1928. otvoren tuberkulozni sanatorijum, uređen po pravilima modernih lečilišta, tako da je imao vodovod, kanalizaciju, električnu centralu, centralno grejanje, banje, tuševe i ventilaciju, park sa raznovrsnim ružama okružen visokom bukovom šumom kojim se pružala staza do Vetrenog mlina, odakle se širio pogled na Jadran. Na Cetinju su radili hoteli: „Beograd“, „Jadran“, „Pariz“, „Grand“, „Mostar“, „Petrograd“, „London“, „Bristol“, „Njujork“ i „Nikšić“.

Na Cetinju je 1925. izgrađena nova tržnica u centru grada opremljena vodovodom i modernim podzemnim klozetima, koju su činile: betonske tezge, šest prostorija za mesarnice i još toliko za radnje, centralni paviljon za prodaju ribe, vaga za merenje.

Urbanizacija je proširena u pravcu Njegoševe ulice i Ulice Baja Pivljanina, te je uz staro jezgro podignuta Nova varoš. Opštinska uprava je 1921.donela naredbe o zabrani saobraćaja kroz uži gradski cenar (Njegoševom ulicom do Crnogorske banke) i naredbu o čistoći varoši. Temeljno su obnavljani i renovirani zgrada Crnogorske banke i Zetski dom, a Biljarda je popravljanja za potrebe Bogoslovije, čiji je rad obnovljen 1921.godine. Iste godine, državnim novcem je omogućeno preuređenje Muške osnovne škole. Tokom 1927. Nova varoš (gornji dio grada), dobila je novi park na prostoru između Obilića poljane, kapelice i katoličke crkve. Prema planu arhitekte Nikolaja Krasnova, 1925. je obnovljena Njegoševa kapela na Lovćenu. Od 1925. do 1928. izvođena je obnova i dogradnja Cetinjskog manastira: izgrađena je nova i velika trpezarija, povećan je zvonik i podignuta velika kapija na južnoj strani.

Printscreen/Youtube
 

 

Kamen temeljac Banske palate na Cetinju svečano je položen 16.8.1931. povodom desetogodišnjice stupanja na presto kralja Aleksandra, a izgradnja je dovršena 1934. U toj zgradi, podignutoj za vladavine Viteškog Kralja, dinarima iz „mrskog Beograda“, danas se nalazi sedište Opštine Cetinje, čiji funkcioneri „Aleksandrovu tvorevinu“ napadaju upravo iz Aleksandrove tvorevine.

U zgradi Žandarmerijske stanice na Cetinju koja je podignuta 1931. godine, danas se nalazi Državni arhiv Crne Gore. Pošto je na Cetinju bilo sedište komande Zetske divizijske oblasti (u zgradi bivšeg austrougarskog poslanstva), podignuta je i stambena zgrada komande Zetske divizije. Činovnički zadružni dom na Cetinju, prvi zadružni dom u Zetskoj banovini, svečano je otvoren 1933. godine. Na Cetinju je podignut Dom Pevačko-muzičkog društva „Njegoš“ (1933.), kao i zgrada Državno stručno-zanatske škole (1931.).

Svečano osvećenje temelja nove zgrade Osnovne škole na Cetinju obavljeno je 6.9.1932, na rođendan prestolonasljednika Petra čije je ime nosila od 1925, a svečano otvaranje je obavljeno dve godine kasnije, u okviru proslave stogodišnjice od osnivanja prve osnovne škole u Crnoj Gori. Na mermernoj ploči cetinjske škole zlatnim slovima je upisano: „1834-1934 Za vladavine Nj.V. Aleksandra Prvog Kralja Jugoslavije, a u spomen stogodišnjice života i rada Osnovne škole na Cetinju, koju je osnovao Petar Drugi Petrović Njegoš, Opština grada Cetinja podiže ovu zgradu za Osnovnu školu Prestolonaslednika Petra i ureza ovu ploču 6.septembra 1934.“

Mi znamo ko smo

„Na vidnom i lepom mestu pored Žandarmerijske stanice“, na Čevu je podginuta osnovna škola, čiji je projektant bio arhitekta Petar Vukotić, rođeni Čevljanin, a njenu izgradnju, u znak sećanja na majčinu ujčevinu, finansirao je lično kralj Aleksandar.

Domaćička škola na Njegušima, pretvorena je 1939. u Mušku poljoprivrednu školu. Na ulazu u zgradu cetinjske Hipotekarne banke, čija je izgradnja dovršena 1936, postavljene su dve velike bronzane skulpture Crnogorca i Crnogorke u narodnoj nošnji, što govori o nastojanjima kraljevskih vlasti da se očuvaju autentične tradicije starocrnogorskog srpstva. Ova zgrada se danas koristi za potrebe Ministarstva kulture Crne Gore.

Tridesetih godina, na Cetinju se podiže nova zgrada Banovinske štamparija „Obod“, kao i Direkcija pošta i telegrafa.

Nakon ubistva Kralja Aleksandra 1934, na skupu građana Cetinja, prihvaćena je odluka Gradskog veća o podizanju spomenika Viteškom kralju. Na postolju od crnog jablaničkog granita, postavljena je konjanička skulptura Viteškog Kralja Mučenika u gardijskoj uniformi sa isukanom saboljom u snažnom zamahu. Spomenik je srušen tokom italijanske okupacije Crne Gore 1941.godine.

Tokom vladavine kralja Aleksandra, prvi su se put u arhitekturi Cetinja pojavile višespratne zgrade namenjene kolektivnom stanovanju, a banska uprava je asfaltirala gradske ulice.

Inicijativa za izgradnju Saborne crkve Svetih apostola Petra i Pavla na Cetinju potekla je od mitropolita Gavrila (Dožića), a Viteški Kralj Aleksandar, tokom potonjeg boravka na Cetinju, „došao je na ideju da se katedrala podigne na istorijskog Tablji“, odakle bi dominirala nad cetinjskom varoši. Najbolje ocenjeno projektno rešenje Branka i Petra Krstića nikada nije realizovano. Zgrada Crkvenog suda u kojoj je danas smeštena Cetinjska bogoslovija, takođe je podignuta tokom Kraljevine Jugoslavije, po projektu Petra Vukotića.

U Kraljevini Jugoslaviji, Cetinje je poslednji put bilo važno administrativno sedište svih građana Zetske banovine: od Dubrovnika i Kotora do Pljevalja i Kosovske Mitrovice. Preseljenjem institucija iz Cetinja u Podgoricu, počeo je trend osipanja cetinjske inteligencije, birokratije i uopšte obrazovanih ljudi. Samo je rođeni Cetinjanin, kao Kralj Aleksandar, mogao pored Dubrovnika, Trebinja, Nikšića ili Podgorice jedno geografski i saobraćajno izolovano Cetinje proglasiti za sedište velike Zetske banovine i sačuvati životnu vitalnost bivše crnogorske prestonice.

Ako bi iko imao razloga da žali za Kraljevinom Jugoslavijom, onda su to Cetinjani koji su kao takvi poslednji put u „mrskoj im Aleksandrovoj kraljevini“ zaista imali regionalnu važnost i čija je rodna varoš nepovratno izgubila status koji joj možda nije ni pripadao, a koji se sasvim izvesno, ne može ni izbliza nadomestiti simboličnim prestoničkim zvanjem.

Uzimajući sve ovo u obzir, pri pokušaju da razrešimo dilemu mnogih današnjih Cetinjana, odgovarajući na pitanje kako je kralj Aleksandar (jedini kralj i najslavnija ličnost rođena na Cetinju) osvojio ili okupirao Cetinje?

Očigledno tako što ga je spasio od propasti.

NVO „Mi znamo ko smo“

 

Izvor: region.alo

Komentari(0)

Loading